Newsworldmarathi special: आजच्या डिजिटल युगात तंत्रज्ञान केवळ आपल्या कामाची पद्धत बदलत नाही, तर शिक्षण, रोजगार आणि व्यवसायाच्या संधींचे स्वरूपही बदलत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence – AI), Generative AI, Cloud Computing, Data Science आणि Automation यांसारख्या तंत्रज्ञानामुळे अनेक क्षेत्रांत काम करण्याच्या नव्या पद्धती विकसित होत आहेत. पूर्वी अनेक व्यक्तींना लागणारी काही कामे आता आधुनिक डिजिटल साधनांच्या मदतीने कमी वेळेत करता येतात. मात्र, या बदलांचा खरा फायदा घेण्यासाठी तंत्रज्ञानाची माहिती असण्याबरोबरच त्याचा योग्य वापर करण्याची क्षमता विकसित करणे आवश्यक आहे.
पदवीसोबत आधुनिक कौशल्ये आवश्यक
आज BCA, BCS, B.Sc. Computer Science, MCA, MBA आणि अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसमोर पदवीनंतर रोजगार मिळवण्याचे महत्त्वाचे आव्हान आहे.
केवळ पदवी किंवा प्रमाणपत्र मिळवणे म्हणजे करिअरची हमी नव्हे. प्रत्यक्ष काम करण्याची क्षमता, समस्या सोडवण्याचे कौशल्य, चिकित्सक विचार, संवादकौशल्य आणि सतत नवीन गोष्टी शिकण्याची तयारी यांना तितकेच महत्त्व आहे.
जागतिक आर्थिक मंचाच्या Future of Jobs Report 2025 नुसार, २०२५ ते २०३० या काळात AI आणि Big Data, Networks and Cybersecurity तसेच Technological Literacy यांसारख्या कौशल्यांचे महत्त्व वाढण्याची अपेक्षा आहे. त्याचबरोबर विश्लेषणात्मक विचार, सर्जनशीलता आणि बदलांशी जुळवून घेण्याची क्षमता यांनाही महत्त्व राहणार आहे.
World Economic Forumत्यामुळे विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेत चांगले गुण मिळवण्यावर भर न देता, उद्योगक्षेत्रात प्रत्यक्ष उपयोगी पडतील अशी कौशल्ये आत्मसात केली पाहिजेत.
AI चा वापर नव्हे, प्रभावी वापर महत्त्वाचा!
अध्यापन करताना विद्यार्थ्यांना AI चा दैनंदिन जीवनात, अभ्यासात आणि तांत्रिक कामांमध्ये योग्य वापर कसा करावा, याचे मार्गदर्शन करणे महत्त्वाचे वाटते. आज AI च्या मदतीने अभ्यासातील कठीण संकल्पना समजून घेणे, नोट्स तयार करणे, संशोधनासाठी साहित्याचा आढावा घेणे, प्रकल्पांचे नियोजन करणे आणि प्रोग्रामिंगमधील त्रुटी शोधणे शक्य आहे.
यासाठी Prompt Engineering हे कौशल्य उपयुक्त ठरते. AI कडून अपेक्षित परिणाम मिळवण्यासाठी उद्देश स्पष्ट करणे, आवश्यक संदर्भ देणे आणि उत्तराचे स्वरूप ठरवणे महत्त्वाचे असते. मात्र, AI कडून मिळालेली माहिती तपासणे, तिची विश्वासार्हता पडताळणे आणि स्वतःच्या आकलनानुसार तिचा वापर करणे ही विद्यार्थ्यांची जबाबदारी आहे.
विशेषतः संशोधन आणि प्रकल्पांच्या बाबतीत AI चा वापर करताना शैक्षणिक प्रामाणिकपणा जपणे आवश्यक आहे. AI ने तयार केलेली माहिती किंवा संदर्भ पडताळणी न करता स्वीकारल्यास चुकीची माहिती वापरली जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे AI चा वापर हा स्वतःच्या विचारक्षमतेला पर्याय नसून ती अधिक प्रभावी बनवण्याचे साधन असले पाहिजे. शिक्षणात AI चा वापर करताना मानवी विचारशक्ती, सुरक्षितता आणि जबाबदारी यांना महत्त्व देण्यावर UNESCO नेही भर दिला आहे.
Placement साठी विद्यार्थ्यांनी आजपासून तयारी करावी
रोजगाराच्या स्पर्धेत टिकण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी आपल्या अभ्यासक्रमातील मूलभूत संकल्पना पक्क्या केल्या पाहिजेत. संगणकशास्त्राच्या विद्यार्थ्यांनी Programming, Data Structures, Algorithms, Database Management आणि Software Development यांचा सखोल अभ्यास करावा. त्यानंतर स्वतःच्या आवडीनुसार Artificial Intelligence, Machine Learning, Data Analytics, Cloud Computing, DevOps किंवा Cybersecurity यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये विशेष कौशल्य विकसित करावे.
केवळ तंत्रज्ञान शिकणे पुरेसे नाही; त्याचा वापर करून प्रत्यक्ष समस्या सोडवता येणे महत्त्वाचे आहे. म्हणून विद्यार्थ्यांनी स्वतःचे प्रकल्प तयार करावेत, इंटर्नशिपचा अनुभव घ्यावा आणि आपल्या कामाचे व्यवस्थित दस्तऐवजीकरण करावे. GitHub सारख्या प्लॅटफॉर्मवर प्रकल्प सादर करणे, प्रभावी Resume तयार करणे आणि तांत्रिक मुलाखतीचा सराव करणे यामुळे नोकरीसाठीची तयारी अधिक भक्कम होऊ शकते.
AI-आधारित साधनांचा वापर करून कोड तयार करता येतो; परंतु त्या कोडची अचूकता, सुरक्षितता आणि कार्यक्षमता तपासण्यासाठी मूलभूत ज्ञान आवश्यक असते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी तंत्रज्ञानावर अवलंबून राहण्याऐवजी त्यामागील संकल्पना समजून घेण्यावर भर द्यावा.
ग्रामीण विद्यार्थ्यांसाठीही संधींचे नवे दालन
आधुनिक डिजिटल साधनांमुळे ग्रामीण आणि निमशहरी भागातील विद्यार्थ्यांनाही नवीन तंत्रज्ञान शिकण्याच्या संधी उपलब्ध होत आहेत. योग्य इंटरनेट सुविधा, उपलब्ध शैक्षणिक साधने, नियमित सराव आणि मार्गदर्शन यांच्या मदतीने विद्यार्थी आपल्या कौशल्यांचा विकास करू शकतात.
विद्यार्थ्यांनी आपल्या परिसरातील समस्या ओळखून त्यावर तंत्रज्ञानाच्या मदतीने उपाय शोधण्याचा प्रयत्न करावा. शेती, शिक्षण, आरोग्यविषयक माहितीचे व्यवस्थापन, स्थानिक व्यवसाय आणि सार्वजनिक सेवा यांसारख्या क्षेत्रांतील गरजा समजून घेऊन उपयुक्त डिजिटल प्रकल्प विकसित करता येतात.
अशा प्रयत्नांतून विद्यार्थ्यांना केवळ तांत्रिक ज्ञान मिळत नाही, तर समाजाच्या गरजा समजून घेऊन त्यावर उपाय शोधण्याची दृष्टीही विकसित होते. भविष्यातील रोजगाराच्या संधींसाठी ही क्षमता महत्त्वाची ठरू शकते.
शिक्षणपद्धतीतही बदल आवश्यक
तंत्रज्ञान बदलत असताना शिक्षणपद्धतीतही आवश्यक बदल होणे गरजेचे आहे. महाविद्यालयांनी सैद्धांतिक ज्ञानासोबत प्रकल्पाधारित शिक्षण, प्रत्यक्ष सराव, उद्योगाभिमुख प्रशिक्षण आणि इंटर्नशिप यांना प्राधान्य द्यावे. विद्यार्थ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची ओळख करून देतानाच त्याचा जबाबदारीने वापर करण्याचे प्रशिक्षणही दिले पाहिजे.
शिक्षकांची भूमिका केवळ माहिती देण्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. विद्यार्थ्यांना योग्य प्रश्न विचारण्यास, माहितीचे विश्लेषण करण्यास, स्वतंत्र विचार करण्यास आणि स्वतःच्या निष्कर्षांपर्यंत पोहोचण्यास सक्षम करणे हीदेखील शिक्षणाची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.AI मुळे माहिती मिळवणे सोपे झाले असले, तरी योग्य माहिती निवडणे, तिची सत्यता तपासणे आणि तिचा योग्य संदर्भात उपयोग करणे यासाठी मानवी विवेकाची आवश्यकता कायम राहणार आहे.
भविष्याची तयारी आजपासून!
कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे सर्व नोकऱ्या संपतील, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. मात्र, अनेक नोकऱ्यांमधील कामाचे स्वरूप बदलत आहे आणि काही क्षेत्रांमध्ये नवीन कौशल्यांची गरज वाढत आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी या बदलांना घाबरण्याऐवजी त्यांच्याशी जुळवून घेण्याची तयारी ठेवली पाहिजे. पदवी मिळवणे ही करिअरची सुरुवात आहे; अंतिम ध्येय नाही. सातत्याने शिकणे, प्रत्यक्ष प्रकल्पांवर काम करणे, चुका सुधारत राहणे आणि नवीन तंत्रज्ञानाचा जबाबदारीने वापर करणे या सवयी विद्यार्थ्यांना भविष्यासाठी अधिक सक्षम बनवू शकतात.
AI च्या युगात यशस्वी होण्यासाठी केवळ तंत्रज्ञान वापरणे पुरेसे नाही; तर तंत्रज्ञानाच्या मदतीने विचार करणे, समस्या सोडवणे आणि नवीन संधी निर्माण करणे महत्त्वाचे आहे.
आजच्या विद्यार्थ्यांनी केवळ पदवीधर होण्याचे ध्येय न ठेवता ज्ञान, कौशल्ये आणि सर्जनशीलतेच्या बळावर स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. कारण बदलत्या तंत्रज्ञानाच्या जगात भविष्यातील संधी त्यांच्यासाठी अधिक खुल्या होतील, जे शिकण्याची तयारी ठेवतील आणि आपल्या ज्ञानाचा उपयोग प्रत्यक्ष जीवनातील समस्यांवर उपाय शोधण्यासाठी करतील.
लेखिका : प्रा. नम्रता पानसरे, VIIT, बारामती
Recent Comments